Ιστορία

Η Ιστορία

Οι Ιστορικοί Μύλοι της Λήμνου The historical windmills of Limnos

Οι Ιστορικοί Μύλοι της Λήμνου

Ο ανεμόμυλος είναι αιολική μηχανή οριζόντιο άξονα περιστροφής και χρησιμοποιήθηκε για την άλεση των δημητριακών και την άντληση νερού.
Ο πρώτος ανεμόμυλος σχεδιάστηκε από τον Ήρωνα τον Αλεξανδρέα, ο οποίος ήταν μηχανικός και γεωμέτρης, τον 1o μετά Χριστό αιώνα. Ήταν οριζόντιου άξονα περιστροφής και είχε τέσσερα πτερύγια.
Αν κι είχαν εμφανιστεί πολλούς αιώνες πριν, η χρήση τους καθιερώθηκε κατά τη Βυζαντινή περίοδο, γνωρίζοντας ακόμα μεγαλύτερη διάδοση κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, κυρίως στο ανατολικό Αιγαίο αλλά και στην ενδοχώρα.
Οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τον ανεμόμυλο φαίνεται ότι ήταν οι αρχαίοι λαοί της Ανατολής. Ο ανεμόμυλος έφθασε στην Ευρώπη από τους Άραβες και διαδόθηκε παντού ως τις αρχές του 19ου αιώνα, οπότε άρχισε σταδιακά να περιορίζεται η χρήση του, λόγω της ανάπτυξης της ατμομηχανής. Η οριστική του εκτόπιση άρχισε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.
Στην Ελλάδα η χρήση των ανεμόμυλων υπήρξε αρκετά εκτεταμένη, λόγω του πλούσιου αιολικού δυναμικού της χώρας.

Πηγή: el.wikipedia.org

Αρχιτεκτονική

Μύλοι_2

Για να δουλέψει, ήταν απαραίτητη μηχανουργική ακρίβεια

Στον επάνω όροφο βρισκόταν ο άξονας και το σύστημα μετάδοσης της κίνησης, ενώ στον κάτω όροφο γινόταν η άλεση και αποθήκευση των σιτηρών. Τα πτερύγιά τους ήταν πάνινα, 5-15 μέτρα σε μήκος και πλάτος το 1/5 του μήκους τους. Ένας ανεμόμυλος μπορούσε να αλέσει 20-70 κιλά σιτηρών την ώρα, ανάλογα με την ένταση και τη φορά του ανέμου.

Το κυρίως κτίσμα του μύλου είναι κυλινδρικό και η σκεπή του σαμαρωτή. Ο όγκος του κτίσματος ήταν απαραίτητος για τη σταθερότητα του μηχανισμού, αφού ήταν εκτεθειμένος σε τόσο μεγάλης έντασης ανέμους.
Μια μικρή πόρτα, η είσοδος του μύλου, οδηγεί σε μια μικρή σκάλα. Οι διαστάσεις του εσωτερικού χώρου είναι τέτοιες, ώστε ο μυλωνάς ούτε να στριμώχνεται αλλά ούτε και να μπορεί να κάνει περιττές κινήσεις.
Η μικρή σκάλα καταλήγει στο μηχανισμό του ανεμόμυλου που αποτελείται από ξύλινα μέρη και τις μεγάλες πέτρινες μυλόπετρες. Σημαντικός στην κατασκευή ανεμόμυλου ήταν και ο ρόλος του μυλομαραγκού, ο οποίος δίκαια κατείχε εξέχουσα θέση και φήμη, η  οποία ξεπερνούσε τα όρια του νησιού του.

Το κτίσιμο ενός  ανεμόμυλου απαιτούσε ειδικές γνώσεις και άριστες τεχνικές ικανότητες. Για να λειτουργήσει, ήταν απαραίτητη η μηχανουργική ακρίβεια, την οποία ρύθμιζε ο μυλομαραγκός βάζοντας όλη την ξυλουργική του τέχνη και εμπειρία. Το κτίσιμο ενός ανεμόμυλου απαιτούσε μεγάλο κόπο, δυσκολία και υπομονή. Αρκεί να σκεφθούμε, ότι ο κορμός που θα χρησίμευε για αξόνι, έπρεπε να έρθει από το Άγιος Όρος ή από τη Μικρά Ασία, ρυμουλκούμενος από ένα καΐκι. Σε περίπτωση που το καΐκι συναντούσε φουρτούνα, τότε θα έπρεπε να εγκαταλείψουν τον κορμό, αν ήθελαν να γλιτώσουν το καΐκι. Όσο  για τα υπόλοιπα μέρη του μηχανισμού, έπρεπε να βρεθούν κατάλληλα ξύλα, ώστε να αντέχουν. Τα έκοβαν όταν άδειαζε το φεγγάρι για να μην σαρακιάζουν και τα άφηναν να ξεραθούν στην σκιά, κατάλληλα τακιασμένα.
Η επιλογή της τοποθεσίας του ανεμόμυλου ήταν απ’ τα πιο σημαντικά θέματα που έπρεπε να λύσει ο μυλωνάς και ο τεχνίτης. Δυο ήταν τα κριτήρια: οι ιδιοτροπίες του αέρα που δεν ήταν εύκολο να προβλεφθούν κι οι προθέσεις των πειρατών να αρπάξουν το σιτάρι και το αλεύρι και μάλιστα συσκευασμένο. Έτσι, έπρεπε να βρεθεί ένας τόπος ευνοϊκός προς τους ανέμους και μακριά από λιμάνια.

Χαρακτηριστικό του ανεμόμυλου είναι η φτερωτή που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος του άξονα. Είναι ένας μεγάλος κορμός δένδρου τοποθετημένος παράλληλα και αντίθετα με τη φορά του ανέμου. Η φτερωτή έχει αντένες που πάνω σ’ αυτές τυλίγονται τα πανιά, τα οποία με τη  βοήθεια του ανέμου περιστρέφουν τον άξονα και ο άξονας με τη σειρά του τη μυλόπετρα.
Η μυλόπετρα περιστρέφεται με τη βοήθεια της ρόδας, ενός ξύλινου οδοντικού τροχού δηλαδή, που εφάπτεται με την ανέμη. Για να προσανατολιστεί η φτερωτή, τα πανιά δηλαδή, κάθετα με τη ροή του ανέμου, ο μυλωνάς κάνει το ντριτσάρισμα: με λοστό που τοποθετείται σε κατάλληλες  τρύπες επιτυγχάνεται η στροφή.

Mills_rotation

Η μυλόπετρα περιστρέφεται με τη βοήθεια της ρόδας.

Η ταχύτητα της περιστροφής εξαρτάται απ’ την επιφάνεια των πανιών. Το φρενάρισμα γίνεται με τη βοήθεια ενός χοντρού σχοινιού του σοκαρόσχοινου, που είναι δεμένο στέρεα γύρω απ’ τον άξονα.
Το σιτάρι (ή το κριθάρι κ.τ.λ.) τοποθετείται στην κοφινάδα, που ειναι σαν ξύλινο χωνί,  η οποία συνδέεται με τον «ταϊστή», μια σέσουλα που οδηγεί το σιτάρι στη μυλόπετρα. Το αλεσμένο σιτάρι, το αλεύρι, συγκεντρώνεται σε τσουβάλια ή στην αλευροκασέλα.
Ο μύλος για το μυλωνά είναι το εργαστήριο του, το σπίτι του και πολλές φορές η ίδια του η ψυχή. Στα παλιά χρόνια ο μυλωνάς κατείχε μια ξεχωριστή θέση στην κοινωνία του νησιού του, όπως ιδιαίτερα σεβαστή ήταν και η λειτουργία του μύλου.
Η παροιμία  «αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πας» γεννήθηκε ακριβώς στους μύλους, όπου τη σειρά προτεραιότητας  την τηρούσαν με αυστηρότητα.

Πηγή: spirit16.blogspot.gr

Ο Ανεμόμυλος στην Λήμνο

Miloi_2

Mετά τους πέτρινους χειρόμυλους δημιουργήθηκαν οι ανεμόμυλοι.

Στην Ανατολική Λήμνο συναντάμε τους περισσότερους ανεμόμυλους. Η ύπαρξη αρκετής ανεμοδύναμης, τόσο σε ένταση, όσο και σε συχνότητα, υπήρξαν οι απαραίτητες προϋποθέσεις, για την λειτουργία των ανεμόμυλων.

Έτσι, μετά τους πέτρινους χειρόμυλους, τους οποίους χρησιμοποιούσαν αρχικά, δημιουργήθηκαν οι ανεμόμυλοι.

Τους περισσότερους ανεμόμυλους, τους κατείχαν Τούρκοι μπέηδες στο Βάρος της Ανατολικής Λήμνου.
Οι Τούρκοι γενικότερα λάτρευαν τους μύλους όπως και τις βρύσες. Η ιδιοκτησία μύλου τα παλιά χρόνια θεωρούνταν μεγάλη περιουσία.

Ο μύλος της Λήμνου, ήταν κοινού τύπου, του γνωστού αιγαιοπελαγίτικου, κυκλικής κάτοψης με περιστρεφόμενη οριζοντίως κωνική, με σαμάκι  σκεπή και επίσης περιστρεφόμενη κατακορύφως ξύλινη φτερωτή με τα γνωστά τριγωνικά πανιά.

Για την κατασκευή του μύλου έπρεπε να επιλεγεί αρχικά η κατάλληλη τοποθεσία. Η κατάλληλη τοποθεσία ήταν συνήθως στο ψηλότερο σημείο του χωριού, με κατεύθυνση προς το βοριά. Για να αλέσει ο μύλος ο βορεινός άνεμος δεν έπρεπε να είναι πολύ δυνατός.

Ο προσανατολισμός του μύλου ήταν πολύ σημαντικός, γιατί ανάλογα με την κατεύθυνση του ανέμου, το αξόνι στρέφεται, είναι δηλαδή κινητό, για να κινούνται οι αντένες με την φορά του ανέμου.

Στην συνέχεια αναλάμβαναν οι μυλωνάδες τεχνίτες, που έχτιζαν το μύλο και τον τελείωναν οι μυλομαραγκοί.

Οι μυλωνάδες για την τοιχοποιία, χρησιμοποιούσαν  τοπική πέτρα και ως κονίαμα το κουρασάνι.
Το κουρασάνι ήταν ένα μίγμα από άμμο θαλάσσης, ασβέστη, λημνιακή γη και τριμμένο κεραμίδι. Το κουρασάνι γενικότερα προστάτευε το μύλο από την υγρασία.

Ο μύλος έχει ίση διάμετρο κορυφής και βάσης (Δκ = Δβ).
Η τυπολογία της εσωτερικής δομής και κατασκευής είναι, ότι οι μύλοι ήταν δίπατοι (κατώι – πατάρι/ανώι).
Πόρτα και παράθυρο βρίσκονται στην ίδια διάταξη με την πόρτα, στην πλευρά με τον ασθενέστερο άνεμο και τα παράθυρα στον αντίστοιχο  άξονα (π.χ ανατολή – δύση).
Η σκάλα, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι πέτρινη και ακολουθεί το κυκλικό σχήμα του πύργου.

Η στέγη ήταν κωνική. Ο ξύλινος σκελετός της στεγανοποιούταν με πολλά στρώματα από  σαμάκι.
Στην κορυφή της υπήρχε ανεμοδείκτης που τη διαπερνά δίνοντας ένδειξη της διεύθυνσης του ανέμου στο εσωτερικό του μύλου.

Όταν ο ανεμόμυλος δεν είχε παραγγελίες για αλέσματα, άφηναν σε μια αντέννα ένα κομμάτι του πανιού ανοιχτό.
Αυτό το έβλεπε ο κόσμος και καταλάβαινε ότι μπορούσε να πάει να αλέσει.

Στα 1304,σύμφωνα με ένα παλαιό πρακτικό στο νησί υπήρχαν και λειτουργούσαν τρεις ανεμόμυλοι.

Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η Λήμνος υπήρξε σιτοβολώνας της αρχαίας Αθήνας στους κλασικούς χρόνους, γι’ αυτό άλλωστε και την κατέβαλε, αλλά κι ο προμηθευτής σιταριού της αυτοκρατορικής αυλής του Βυζαντίου.

Ακόμα και σήμερα, το σήμα κατατεθέν της Λήμνου είναι τα σπαρμένα σιταροχώραφα που φτάνουν ως την άκρη της θάλασσας.

Πηγή: stirouga.blogspot.gr

Share